Viêm đường tiết niệu: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả

Viêm đường tiết niệu (hay còn gọi là nhiễm trùng đường tiết niệu - UTI) là tình trạng nhiễm trùng xảy ra ở bất kỳ phần nào của hệ tiết niệu, bao gồm thận, niệu quản, bàng quang và niệu đạo. Bệnh phổ biến hơn ở phụ nữ do cấu trúc niệu đạo ngắn, dễ bị vi khuẩn xâm nhập. Nếu không điều trị kịp thời, viêm đường tiết niệu có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng như viêm thận bể thận hay nhiễm trùng huyết. 

Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ về bệnh để phát hiện sớm và bảo vệ sức khỏe.

1. Viêm đường tiết niệu là gì?

Viêm đường tiết niệu là bệnh nhiễm trùng do vi khuẩn (chủ yếu là E.coli từ phân) xâm nhập và sinh sôi trong hệ tiết niệu. 

Bệnh được chia thành hai loại chính:

• Viêm đường tiết niệu dưới: Ảnh hưởng đến niệu đạo và bàng quang (viêm niệu đạo, viêm bàng quang) – chiếm đa số trường hợp.
• Viêm đường tiết niệu trên: Ảnh hưởng đến niệu quản và thận (viêm thận bể thận) – nghiêm trọng hơn và thường là biến chứng của viêm dưới.

Phụ nữ dễ mắc hơn nam giới (tỷ lệ khoảng 8:1) do niệu đạo nữ ngắn (khoảng 4cm so với 20cm ở nam), gần hậu môn và âm đạo. Bệnh thường gặp ở độ tuổi sinh sản, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc có bệnh nền như sỏi thận, tiểu đường.

2. Nguyên nhân gây viêm đường tiết niệu

Nguyên nhân chính là vi khuẩn xâm nhập ngược dòng từ niệu đạo lên bàng quang. 

Các yếu tố nguy cơ phổ biến bao gồm:

• Vệ sinh cá nhân kém: Lau chùi từ sau ra trước sau khi đi vệ sinh, khiến vi khuẩn từ hậu môn di chuyển đến niệu đạo.
• Quan hệ tình dục không an toàn: Tăng nguy cơ vi khuẩn xâm nhập, đặc biệt ở phụ nữ.
• Nhịn tiểu thường xuyên: Làm nước tiểu ứ đọng, tạo môi trường cho vi khuẩn phát triển.
• Sử dụng ống thông tiểu, dị tật bẩm sinh đường tiết niệu hoặc sỏi thận.
• Thay đổi hormone ở phụ nữ mãn kinh, làm giảm lớp bảo vệ niêm mạc.
• Ở nam giới: Thường do phì đại tuyến tiền liệt hoặc viêm tuyến tiền liệt.

Khoảng 95% trường hợp viêm đường tiết niệu do vi khuẩn E.coli, 5% còn lại do virus, nấm hoặc vi khuẩn từ máu.

Giải phẫu niệu quản và một số bệnh lý niệu quản nên thận trọng. Nguồn: medlatec.vn

3. Triệu chứng viêm đường tiết niệu

Dấu hiệu thường xuất hiện đột ngột và gây khó chịu.

Các triệu chứng điển hình bao gồm:

• Tiểu buốt, nóng rát khi tiểu (cảm giác như kim châm).
• Tiểu rắt: Muốn tiểu thường xuyên nhưng lượng nước tiểu ít.
• Tiểu đêm nhiều lần.
• Nước tiểu đục, có mùi hôi, đôi khi lẫn máu hoặc mủ.
• Đau bụng dưới, đau lưng (nếu nhiễm trùng lan lên thận).
• Sốt, ớn lạnh, mệt mỏi nếu viêm thận.

Ở trẻ em: Có thể quấy khóc, sốt cao, nôn ói. 

Ở người cao tuổi: Thường chỉ biểu hiện lú lẫn, mệt mỏi mà không có triệu chứng điển hình.

Cảnh giác với các triệu chứng viêm đường tiết niệu ở nữ giới

Nếu triệu chứng kéo dài hoặc kèm sốt cao, cần đi khám ngay để tránh biến chứng.

4. Chẩn đoán viêm đường tiết niệu

Bác sĩ thường chẩn đoán qua:

• Khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh.
• Xét nghiệm nước tiểu: Tìm vi khuẩn, bạch cầu, hồng cầu.
• Nuôi cấy vi khuẩn để xác định loại vi khuẩn và kháng sinh phù hợp.
• Siêu âm hoặc chụp X-quang nếu nghi ngờ sỏi thận, dị tật.

5. Cách điều trị viêm đường tiết niệu

Điều trị chủ yếu bằng kháng sinh, tùy theo mức độ:

• Viêm nhẹ (viêm bàng quang): Kháng sinh đường uống như Nitrofurantoin, Trimethoprim-sulfamethoxazole, Fosfomycin (3-7 ngày).
• Viêm thận: Kháng sinh mạnh hơn, có thể tiêm tĩnh mạch, điều trị 7-14 ngày.
• Kết hợp: Uống nhiều nước (2-3 lít/ngày) để rửa vi khuẩn, dùng thuốc giảm đau như Paracetamol.

Không tự ý dùng kháng sinh, cần theo đúng chỉ định bác sĩ để tránh kháng thuốc. Với trường hợp tái phát nhiều lần, cần kiểm tra nguyên nhân gốc rễ (sỏi, dị tật).

6. Cách phòng ngừa viêm đường tiết niệu

Phòng ngừa là chìa khóa để giảm nguy cơ tái phát:

• Uống đủ nước: Ít nhất 2-3 lít/ngày để tiểu thường xuyên, rửa sạch vi khuẩn.
• Vệ sinh đúng cách: Lau từ trước ra sau, tránh dùng xà phòng mạnh ở vùng kín.
• Tiểu ngay sau quan hệ tình dục.
• Tránh nhịn tiểu, tiểu hết nước tiểu mỗi lần.
• Mặc quần lót cotton thoáng khí, thay đồ lót hàng ngày.
• Phụ nữ mãn kinh: Có thể dùng kem estrogen theo chỉ định.
• Tránh đồ uống chứa caffeine, rượu nếu dễ bị bệnh.

Viêm đường tiết niệu có tự khỏi không? Bao lâu thì khỏi? Nguồn: benhviendongnai.com.vn

Kết luận & lời khuyên

Viêm đường tiết niệu là bệnh phổ biến nhưng có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Đừng chủ quan với các dấu hiệu đau rát khi tiểu – hãy uống nhiều nước và đi khám ngay nếu triệu chứng kéo dài. Duy trì thói quen vệ sinh lành mạnh và lối sống khoa học sẽ giúp bạn tránh tái phát. Nếu bạn đang gặp triệu chứng, hãy đến cơ sở y tế uy tín để được tư vấn chuyên sâu.