Ung thư vú: Nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng ngừa và điều trị hiệu quả

Ung thư vú là gì?

Ung thư vú là tình trạng mà các tế bào trong mô vú bắt đầu phát triển một cách bất thường và không kiểm soát, hình thành nên khối u. Những khối u này có thể lành tính (không ung thư) hoặc ác tính (ung thư), và nếu không được phát hiện sớm, chúng có thể lan rộng ra các bộ phận khác của cơ thể. Theo các chuyên gia y tế, hầu hết các trường hợp ung thư vú bắt nguồn từ các ống dẫn sữa (ductal carcinoma) hoặc các tuyến sản xuất sữa (lobular carcinoma). Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến phụ nữ mà còn có thể xảy ra ở nam giới, dù tỷ lệ thấp hơn. Hiểu rõ về ung thư vú giúp mọi người nhận thức tốt hơn về tầm quan trọng của việc kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt khi đây là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở phụ nữ.

Định nghĩa và loại ung thư vú phổ biến

Ung thư vú được định nghĩa là sự phát triển không kiểm soát của các tế bào bất thường trong vú, thường bắt đầu từ các ống dẫn sữa hoặc tuyến sữa. Các loại phổ biến bao gồm ung thư biểu mô ống tại chỗ (DCIS), một dạng sớm chưa lan rộng, và ung thư biểu mô xâm lấn (invasive ductal carcinoma), chiếm phần lớn các ca bệnh. Ngoài ra, còn có ung thư biểu mô tuyến (lobular carcinoma), ung thư viêm vú (inflammatory breast cancer) – một loại hiếm nhưng tiến triển nhanh, và ung thư vú ở nam giới. Mỗi loại có đặc điểm riêng, nhưng chung quy đều liên quan đến sự thay đổi DNA trong tế bào, dẫn đến sự tăng sinh không kiểm soát. Việc phân loại loại ung thư vú dựa trên các yếu tố như thụ thể hormone (estrogen, progesterone) hoặc protein HER2 giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Ví dụ, ung thư vú dương tính với HER2 thường đáp ứng tốt với liệu pháp nhắm mục tiêu.

Thống kê về ung thư vú ở Việt Nam và thế giới

Trên toàn cầu, ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ, với khoảng 2,3 triệu ca mới được chẩn đoán và 670.000 ca tử vong vào năm 2022, theo dữ liệu từ WHO. Bệnh xảy ra ở mọi quốc gia, và tỷ lệ tử vong đã giảm đáng kể ở các nước phát triển nhờ sàng lọc sớm, với mức giảm lên đến 40% từ những năm 1980. Tại Việt Nam, ung thư vú đứng đầu trong các loại ung thư ở phụ nữ, với khoảng 24.500 ca mới mỗi năm và hơn 10.000 ca tử vong, theo thống kê từ GLOBOCAN 2022. Số ca mắc có xu hướng tăng, đặc biệt ở phụ nữ trẻ dưới 50 tuổi, do thay đổi lối sống và môi trường. Ở các bệnh viện lớn như Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, ung thư vú chiếm khoảng 18% tổng số ca ung thư mới ghi nhận năm 2025. Những con số này nhấn mạnh nhu cầu nâng cao nhận thức và sàng lọc định kỳ để giảm gánh nặng bệnh tật.

Sự khác biệt giữa ung thư vú ở nam và nữ

Mặc dù ung thư vú chủ yếu xảy ra ở phụ nữ (khoảng 99%), nam giới cũng có thể mắc bệnh, chiếm 0,5-1% tổng số ca. Ở nam giới, bệnh thường được chẩn đoán muộn hơn do nhận thức thấp, dẫn đến tiên lượng kém hơn. Triệu chứng tương tự như ở nữ, bao gồm u cục hoặc thay đổi ở núm vú, nhưng nam giới ít có mô vú hơn nên khối u dễ lan rộng nhanh. Yếu tố nguy cơ ở nam bao gồm béo phì, tiếp xúc với estrogen (do điều trị hormone) hoặc tiền sử gia đình. Điều trị cho nam và nữ tương tự, bao gồm phẫu thuật và hóa trị, nhưng nam giới thường cần hỗ trợ tâm lý thêm vì bệnh hiếm gặp. Sự khác biệt chính nằm ở tỷ lệ mắc và nhận thức xã hội, khiến nam giới ít tham gia sàng lọc hơn.

Nguyên nhân gây ung thư vú

Nguyên nhân ung thư vú thường liên quan đến sự kết hợp giữa yếu tố di truyền, lối sống và môi trường. Không phải ai cũng có nguy cơ như nhau, nhưng hiểu rõ các yếu tố này giúp mọi người chủ động phòng ngừa. Theo các nghiên cứu, khoảng một nửa số ca ung thư vú xảy ra ở những người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng ngoài giới tính và tuổi tác

Yếu tố di truyền và gen đột biến (BRCA1, BRCA2)

Yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng trong khoảng 5-10% ca ung thư vú. Đột biến gen BRCA1 và BRCA2 làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên đến 70-80% ở phụ nữ mang gen này. Những gen này thường được di truyền từ cha mẹ, và nếu gia đình có tiền sử ung thư vú hoặc buồng trứng, nên kiểm tra gen sớm. Ngoài ra, các gen khác như PALB-2 cũng liên quan. Người mang đột biến có thể cân nhắc các biện pháp phòng ngừa như phẫu thuật cắt bỏ vú dự phòng hoặc dùng thuốc ức chế estrogen. Tuy nhiên, không phải tất cả đột biến gen đều dẫn đến ung thư, và kiểm tra gen giúp theo dõi sát sao hơn.

Yếu tố lối sống: béo phì, rượu bia, thiếu vận động

Lối sống ảnh hưởng lớn đến nguy cơ ung thư vú. Béo phì, đặc biệt sau mãn kinh, làm tăng nồng độ estrogen, thúc đẩy sự phát triển tế bào ung thư. Uống rượu bia thường xuyên cũng là yếu tố rủi ro, vì rượu làm thay đổi hormone và tổn thương DNA. Thiếu vận động thể chất góp phần vào béo phì và giảm khả năng miễn dịch. Các nghiên cứu cho thấy, phụ nữ duy trì cân nặng khỏe mạnh và tập luyện đều đặn có thể giảm nguy cơ lên đến 20-30%. Thay đổi lối sống không chỉ phòng ngừa ung thư vú mà còn cải thiện sức khỏe tổng thể.

Yếu tố hormone và môi trường

Yếu tố hormone như kinh nguyệt sớm (trước 12 tuổi), mãn kinh muộn (sau 55 tuổi), hoặc sử dụng hormone thay thế sau mãn kinh làm tăng nguy cơ ung thư vú do tiếp xúc estrogen kéo dài. Môi trường cũng đóng góp, bao gồm tiếp xúc với bức xạ, hóa chất độc hại hoặc ô nhiễm. Ví dụ, lịch sử chiếu xạ ngực ở tuổi trẻ tăng rủi ro. Tuy nhiên, hầu hết các ca không có nguyên nhân rõ ràng, nhấn mạnh tầm quan trọng của sàng lọc.

Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết ung thư vú

Triệu chứng ung thư vú thường không rõ ràng ở giai đoạn đầu, vì vậy việc tự kiểm tra và sàng lọc định kỳ rất quan trọng. Nhiều người chỉ phát hiện khi bệnh đã tiến triển, dẫn đến điều trị phức tạp hơn.

Dấu hiệu sớm ở giai đoạn đầu (u cục, thay đổi hình dạng vú)

Ở giai đoạn sớm, dấu hiệu phổ biến nhất là u cục hoặc vùng dày lên ở vú, thường không đau. Thay đổi hình dạng vú, như da lõm (giống vỏ cam) hoặc núm vú tụt vào cũng là dấu hiệu. Da vú có thể đỏ, sưng hoặc thay đổi màu sắc. Những thay đổi này có thể do nhiều nguyên nhân, nhưng nên kiểm tra ngay để loại trừ ung thư vú.

Triệu chứng ở giai đoạn muộn (đau, chảy dịch núm vú)

Khi bệnh tiến triển, triệu chứng bao gồm đau vú liên tục, chảy dịch từ núm vú (có thể lẫn máu), hoặc loét da không lành. Hạch nách sưng cũng thường gặp khi ung thư lan rộng. Ở giai đoạn muộn, có thể có triệu chứng di căn như đau xương hoặc khó thở.

Cách tự kiểm tra vú tại nhà

Tự kiểm tra vú hàng tháng bằng cách quan sát trước gương và sờ nắn vú theo vòng tròn. Tìm kiếm u cục, thay đổi da hoặc núm vú. Nên thực hiện sau kỳ kinh 7-10 ngày. Nếu phát hiện bất thường, tham khảo bác sĩ ngay.

Các giai đoạn của ung thư vú

Ung thư vú được chia thành các giai đoạn từ 0 đến 4, dựa trên kích thước u, lan rộng và di căn. Phát hiện sớm cải thiện tiên lượng đáng kể.

Giai đoạn 0-1: Phát hiện sớm và tiên lượng tốt

Giai đoạn 0 (DCIS) là ung thư tại chỗ, chưa lan rộng, tỷ lệ sống sót gần 100%. Giai đoạn 1: U nhỏ dưới 2cm, chưa lan hạch, tiên lượng tốt với tỷ lệ sống 5 năm khoảng 98-100%.

Giai đoạn 2-3: Lan rộng cục bộ

Giai đoạn 2: U lớn hơn hoặc lan đến vài hạch nách, tỷ lệ sống 5 năm khoảng 90-93%. Giai đoạn 3: Lan rộng hơn, có thể xâm lấn da hoặc nhiều hạch, tỷ lệ khoảng 72-80%.

Giai đoạn 4: Di căn và cách quản lý

Giai đoạn 4: Di căn đến xương, phổi hoặc gan, không chữa khỏi nhưng có thể kiểm soát bằng liệu pháp hormone hoặc hóa trị, tập trung vào chất lượng cuộc sống.

Phương pháp chẩn đoán ung thư vú

Chẩn đoán sớm qua sàng lọc giúp tăng cơ hội chữa khỏi. Các phương pháp kết hợp để xác định chính xác.

Chụp X-quang vú (mammography)

Mammography là phương pháp sàng lọc chính, phát hiện u nhỏ trước khi sờ thấy, khuyến nghị cho phụ nữ 50-69 tuổi.

Siêu âm, MRI và sinh thiết

Siêu âm bổ sung cho mammography ở vú dày, MRI cho trường hợp nguy cơ cao. Sinh thiết lấy mẫu tế bào để xác định ung thư.

Khuyến nghị sàng lọc định kỳ cho phụ nữ trên 40 tuổi

Phụ nữ trên 40 nên mammography hàng năm, đặc biệt nếu có nguy cơ cao. Ở Việt Nam, các chương trình sàng lọc đang được đẩy mạnh.

Cách điều trị ung thư vú

Điều trị tùy thuộc giai đoạn và loại, thường kết hợp đa phương thức.

Phẫu thuật (cắt bỏ u, cắt vú)

Phẫu thuật cắt u (lumpectomy) hoặc cắt vú (mastectomy), kèm nạo hạch nếu cần.

Hóa trị, xạ trị và liệu pháp hormone

Hóa trị tiêu diệt tế bào ung thư, xạ trị nhắm vào vùng vú, liệu pháp hormone cho loại dương tính estrogen.

Liệu pháp nhắm mục tiêu và miễn dịch mới nhất

Liệu pháp nhắm HER2 (như trastuzumab) và miễn dịch cho loại triple-negative, cải thiện kết quả đáng kể.

Phòng ngừa ung thư vú hiệu quả

Phòng ngừa tập trung vào lối sống và sàng lọc.

Thay đổi lối sống: chế độ ăn, tập luyện

Ăn nhiều rau củ, hạn chế rượu, tập luyện 30 phút/ngày giảm nguy cơ 20-30%.

Kiểm tra gen và thuốc phòng ngừa cho nhóm nguy cơ cao

Kiểm tra BRCA, dùng tamoxifen cho nguy cơ cao.

Vai trò của vaccine và nghiên cứu mới

Hiện chưa có vaccine, nhưng nghiên cứu về vaccine phòng ngừa đang tiến triển.

Sống chung với ung thư vú

Sống với ung thư vú đòi hỏi hỗ trợ toàn diện.

Hỗ trợ tâm lý và phục hồi sau điều trị

Hỗ trợ tâm lý giúp giảm lo âu, phục hồi bao gồm vật lý trị liệu.

Dinh dưỡng và chăm sóc hàng ngày

Chế độ ăn cân bằng, tránh mệt mỏi.

Câu chuyện thực tế từ bệnh nhân

Nhiều bệnh nhân vượt qua nhờ phát hiện sớm, chia sẻ câu chuyện truyền cảm hứng.

Kết luận & lời khuyên

Ung thư vú không phải là án tử nếu phát hiện sớm – tỷ lệ sống sót lên đến 90% ở giai đoạn đầu. Từ kinh nghiệm triển khai nội dung sức khỏe, tôi khuyên bạn nên kiểm tra vú định kỳ, duy trì lối sống lành mạnh và tham gia sàng lọc hàng năm. Nếu nghi ngờ triệu chứng, hãy liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa để được tư vấn miễn phí. Đừng chần chừ, sức khỏe là tài sản quý giá nhất!