Nhồi máu cơ tim: nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa hiệu quả

Nhồi máu cơ tim là gì?

Nhồi máu cơ tim là tình trạng hoại tử cơ tim do tắc nghẽn đột ngột của động mạch vành – các mạch máu chịu trách nhiệm cung cấp oxy và dưỡng chất cho tim. Khi động mạch này bị tắc, một phần cơ tim không nhận được máu, dẫn đến chết tế bào chỉ trong vòng vài phút đến vài giờ. Bệnh thường được phân loại thành nhồi máu cơ tim cấp tính (STEMI - có ST chênh lên trên điện tim) và không ST chênh lên (NSTEMI), tùy thuộc vào mức độ tắc nghẽn.

Theo định nghĩa y khoa, nhồi máu cơ tim xảy ra khi có sự thiếu máu cục bộ kéo dài, gây tổn thương không thể hồi phục cho cơ tim. Đây không chỉ là vấn đề của người cao tuổi mà còn ở người trẻ do lối sống không lành mạnh. Ví dụ, tại Việt Nam, các bệnh viện lớn như Vinmec hay Tâm Anh ghi nhận sự gia tăng ca bệnh nhồi máu cơ tim ở nhóm tuổi 30-50.

Nhồi máu cơ tim - các dấu hiệu cảnh báo sớm và cách xử trí để hạn chế nhồi máu cơ tim

Nguyên nhân gây nhồi máu cơ tim

Nguyên nhân chính gây nhồi máu cơ tim là xơ vữa động mạch vành, nơi các mảng bám cholesterol tích tụ trên thành mạch, làm hẹp lòng mạch và dễ hình thành cục máu đông. Khi mảng xơ vữa vỡ ra, nó kích hoạt quá trình đông máu, dẫn đến tắc nghẽn hoàn toàn.

Các yếu tố nguy cơ bao gồm:

• Hút thuốc lá: Chất nicotine làm tăng nhịp tim và co mạch máu, tăng nguy cơ lên đến 2-4 lần.
• Tăng huyết áp: Áp lực cao làm tổn thương thành mạch, thúc đẩy xơ vữa.
• Đái tháo đường: Lượng đường cao trong máu làm hỏng mạch máu.
• Rối loạn lipid máu: Cholesterol LDL cao và HDL thấp.
• Béo phì và ít vận động: Dẫn đến tích tụ mỡ thừa.
• Yếu tố di truyền: Gia đình có tiền sử bệnh tim mạch.
• Stress và lạm dụng chất kích thích: Như cocaine hoặc amphetamine ở người trẻ.

Ngoài ra, một số nguyên nhân hiếm gặp như co thắt động mạch vành, chấn thương tim hoặc bất thường bẩm sinh. Theo các nghiên cứu từ Vinmec, khoảng 90% trường hợp nhồi máu cơ tim liên quan đến xơ vữa động mạch.

Triệu chứng nhận biết nhồi máu cơ tim

Triệu chứng nhồi máu cơ tim thường xuất hiện đột ngột và dữ dội, nhưng đôi khi âm thầm ở phụ nữ hoặc người cao tuổi. Dấu hiệu điển hình bao gồm:

• Đau ngực: Cảm giác thắt chặt, đè ép ở giữa ngực, lan ra vai, cổ, hàm hoặc cánh tay trái. Đau kéo dài hơn 20 phút và không giảm khi nghỉ ngơi.
• Khó thở: Cảm giác nghẹn ngực, thở hổn hển ngay cả khi không vận động.
• Buồn nôn, chóng mặt: Kèm theo vã mồ hôi lạnh, da tái nhợt.
• Mệt mỏi bất thường: Đặc biệt ở phụ nữ, có thể chỉ là mệt lả mà không đau ngực rõ rệt.
• Nhịp tim bất thường: Tim đập nhanh hoặc loạn nhịp.

Ở người trẻ, triệu chứng có thể bị nhầm lẫn với đau dạ dày hoặc căng thẳng. Quan trọng là nhận biết "giờ vàng" – 60 phút đầu tiên sau triệu chứng để can thiệp, giảm tỷ lệ tử vong xuống dưới 5%.

Nhồi máu cơ tim: Biến chứng tim mạch nguy hiểm của đái tháo đường

Chẩn đoán nhồi máu cơ tim

Chẩn đoán nhồi máu cơ tim cần kết hợp lâm sàng, xét nghiệm và hình ảnh. Bác sĩ sẽ:

• Hỏi bệnh sử và khám lâm sàng: Đánh giá triệu chứng và yếu tố nguy cơ.
• Điện tâm đồ (ECG): Phát hiện sự chênh lệch sóng ST, là dấu hiệu kinh điển.
• Xét nghiệm máu: Đo men tim như Troponin I/T, CK-MB tăng cao sau 4-6 giờ.
• Siêu âm tim: Đánh giá chức năng tim và vùng hoại tử.
• Chụp mạch vành: Xác định vị trí tắc nghẽn chính xác.

Tại các bệnh viện hiện đại như Tâm Anh hay Apollo, chẩn đoán có thể hoàn thành trong vòng 30 phút để tiến hành điều trị ngay.

Điều trị nhồi máu cơ tim

Điều trị nhồi máu cơ tim tập trung vào việc tái thông mạch máu nhanh chóng và hỗ trợ chức năng tim. Các phương pháp bao gồm:

• Thuốc: Thuốc tiêu sợi huyết (như Alteplase) để tan cục máu đông nếu đến sớm. Thuốc chống đông (Heparin), chống kết tập tiểu cầu (Aspirin, Clopidogrel) và giảm đau (Morphine).
• Can thiệp mạch vành qua da (PCI): Đặt stent để mở rộng mạch, hiệu quả cao nếu thực hiện trong 90 phút đầu.
• Phẫu thuật bắc cầu động mạch vành (CABG): Dành cho trường hợp tắc nhiều nhánh.
• Hỗ trợ sau điều trị: Thuốc hạ huyết áp, statin giảm cholesterol và phục hồi chức năng.

Sau điều trị, bệnh nhân cần theo dõi lâu dài để tránh tái phát. Theo MSD Manuals, tỷ lệ sống sót tăng lên 95% nếu can thiệp kịp thời.

Biến chứng của nhồi máu cơ tim

Nếu không điều trị, nhồi máu cơ tim có thể dẫn đến:

• Suy tim: Do cơ tim yếu đi.
• Rối loạn nhịp tim: Như rung thất, có thể gây đột tử.
• Sốc tim: Huyết áp tụt, suy đa cơ quan.
• Vỡ tim hoặc phình động mạch: Hiếm nhưng tử vong cao.

Biến chứng lâu dài bao gồm suy tim mạn tính, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống.

Cách phòng ngừa nhồi máu cơ tim

Phòng ngừa nhồi máu cơ tim chủ yếu qua thay đổi lối sống:

• Chế độ ăn lành mạnh: Giảm muối, mỡ động vật, tăng rau củ, cá và ngũ cốc.
• Tập thể dục: Ít nhất 150 phút/tuần, như đi bộ nhanh hoặc bơi lội.
• Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu: Giảm nguy cơ lên đến 50%.
• Kiểm soát bệnh nền: Theo dõi huyết áp, đường huyết và cholesterol định kỳ.
• Quản lý stress: Thiền, yoga hoặc tư vấn tâm lý.

Khám sức khỏe tim mạch hàng năm, đặc biệt nếu có yếu tố nguy cơ.

Nhồi máu cơ tim cấp: Nguyên nhân, biểu hiện, điều trị và phòng bệnh

Kết luận & lời khuyên

Nhồi máu cơ tim là kẻ giết người thầm lặng nhưng có thể phòng ngừa và điều trị hiệu quả nếu nhận biết sớm. Đừng chủ quan với các triệu chứng bất thường, hãy gọi cấp cứu ngay nếu nghi ngờ. 

Lời khuyên từ chuyên gia: Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm tra sức khỏe định kỳ và tuân thủ điều trị nếu đã mắc bệnh. Sức khỏe tim mạch là nền tảng cho cuộc sống chất lượng – hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ trái tim của bạn và người thân.