Nhiệt miệng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả nhất 2025

Nhiệt miệng là gì?

Nhiệt miệng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc miệng dẫn đến hình thành các vết loét nhỏ, nông trên bề mặt lưỡi, má trong, môi hoặc nướu. Theo y học hiện đại, nhiệt miệng còn được gọi là loét aphthous, một dạng tổn thương tự miễn chưa xác định rõ nguyên nhân chính xác nhưng liên quan đến hệ miễn dịch cơ thể. Trong y học cổ truyền Việt Nam, nhiệt miệng thường được quy về "nhiệt" trong cơ thể, như nhiệt miệng do nóng trong người hoặc thiếu hụt dưỡng chất.

Tình trạng nhiệt miệng có thể phân loại thành ba loại chính:

• Nhiệt miệng nhỏ (minor aphthous ulcers): Chiếm khoảng 80% trường hợp, vết loét nhỏ hơn 1cm, tự khỏi sau 7-10 ngày mà không để lại sẹo.

• Nhiệt miệng lớn (major aphthous ulcers): Vết loét lớn hơn, sâu hơn, có thể kéo dài 2-6 tuần và để lại sẹo.

• Nhiệt miệng dạng herpes (herpetiform ulcers): Nhiều vết loét nhỏ tụ lại, giống như herpes nhưng không do virus gây ra.

Theo thống kê từ các nguồn y tế uy tín, khoảng 20-30% dân số từng mắc nhiệt miệng ít nhất một lần trong đời, và nó phổ biến hơn ở phụ nữ và người trẻ tuổi. Nhiệt miệng không nguy hiểm tính mạng nhưng nếu kéo dài có thể dẫn đến nhiễm trùng thứ phát hoặc chỉ điểm cho các bệnh lý khác như thiếu máu, rối loạn tiêu hóa.

Nguyên nhân gây nhiệt miệng

Nguyên nhân nhiệt miệng đa dạng, thường kết hợp giữa yếu tố nội tại và ngoại tại. Dựa trên các nghiên cứu y khoa, dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất:

1. Thiếu hụt dưỡng chất: Thiếu vitamin B12, vitamin C, sắt, kẽm hoặc axit folic (folate) là nguyên nhân hàng đầu gây nhiệt miệng. Khi cơ thể thiếu các chất này, niêm mạc miệng dễ bị tổn thương và viêm nhiễm. Ví dụ, người ăn chay hoặc chế độ ăn kém đa dạng thường gặp vấn đề này.

2. Rối loạn nội tiết và tiêu hóa: Rối loạn nội tiết tố ở phụ nữ (như kinh nguyệt, mang thai) hoặc vấn đề tiêu hóa như táo bón, trào ngược dạ dày có thể kích hoạt nhiệt miệng. Theo Tây y, nhiệt miệng còn liên quan đến vi khuẩn Helicobacter pylori – loại vi khuẩn gây loét dạ dày.

3. Nhiễm khuẩn và dị ứng: Phản ứng dị ứng với vi khuẩn trong miệng, thực phẩm (như chocolate, cà phê, trái cây chua) hoặc hóa chất trong kem đánh răng (như natri lauryl sulfate) có thể gây nhiệt miệng sưng môi hoặc loét miệng.

4. Chấn thương cơ học: Cắn phải má, lưỡi khi ăn, hoặc do răng sắc nhọn, niềng răng gây xước niêm mạc miệng dẫn đến nhiễm trùng.

5. Yếu tố khác: Stress, mệt mỏi, hút thuốc lá, hoặc các bệnh lý nền như bệnh celiac, Crohn, Behcet, HIV/AIDS có thể làm tăng nguy cơ nhiệt miệng. Ngoài ra, di truyền cũng đóng vai trò, nếu gia đình có người thân thường xuyên bị nhiệt miệng, bạn có nguy cơ cao hơn.

Hiểu rõ nguyên nhân nhiệt miệng giúp chúng ta dễ dàng phòng ngừa và điều trị kịp thời, tránh tình trạng tái phát liên tục.

Triệu chứng nhiệt miệng

Triệu chứng nhiệt miệng thường xuất hiện đột ngột và dễ nhận biết. Ban đầu, bạn có thể cảm thấy nóng rát ở vùng miệng, sau đó hình thành vết loét.

Các dấu hiệu cụ thể bao gồm:

• Vết loét hình tròn hoặc oval: Kích thước từ 1-10mm, trung tâm màu trắng hoặc vàng, viền đỏ viêm. Vị trí thường ở lưỡi, má trong, môi dưới hoặc nướu.

• Đau rát và khó chịu: Đau tăng khi ăn thức ăn cay, chua, mặn hoặc khi nói chuyện, nuốt nước bọt. Trong trường hợp nhiệt miệng lớn, đau có thể kéo dài và ảnh hưởng đến ăn uống.

• Các triệu chứng kèm theo: Sưng hạch bạch huyết dưới hàm, sốt nhẹ, mệt mỏi nếu vết loét nhiễm trùng. Một số người còn bị nhiệt miệng sưng môi, gây khó khăn trong giao tiếp.

Nếu triệu chứng nhiệt miệng kéo dài hơn 2 tuần hoặc tái phát thường xuyên (hơn 4 lần/năm), bạn nên đến gặp bác sĩ để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng hơn như ung thư miệng.

Hình ảnh minh họa vết nhiệt miệng điển hình. 

Cách chẩn đoán nhiệt miệng

Chẩn đoán nhiệt miệng chủ yếu dựa vào khám lâm sàng. Bác sĩ sẽ kiểm tra miệng để xác định hình dạng, vị trí vết loét và loại trừ các bệnh khác như herpes miệng (do virus HSV) hoặc nấm miệng. Trong một số trường hợp, xét nghiệm máu để kiểm tra thiếu hụt vitamin, hoặc sinh thiết nếu nghi ngờ ung thư.

Nếu nhiệt miệng kèm theo triệu chứng toàn thân như tiêu chảy kéo dài, giảm cân, có thể cần kiểm tra thêm về bệnh celiac hoặc Crohn. Chẩn đoán sớm giúp điều trị nhiệt miệng hiệu quả hơn.

Cách điều trị nhiệt miệng

Điều trị nhiệt miệng tập trung vào giảm đau, thúc đẩy lành vết thương và ngăn ngừa tái phát. Đa số trường hợp tự khỏi, nhưng có thể sử dụng các phương pháp sau:

1. Thuốc bôi tại chỗ: Gel hoặc kem chứa benzocaine, lidocaine để giảm đau; corticosteroid như triamcinolone để giảm viêm. Súc miệng bằng nước muối hoặc dung dịch chlorhexidine để kháng khuẩn.

2. Thuốc uống: Nếu nhiệt miệng do thiếu dưỡng chất, bổ sung vitamin B12, sắt, kẽm. Trong trường hợp nặng, bác sĩ có thể kê tetracycline hoặc colchicine.

3. Điều trị laser hoặc đốt điện: Đối với nhiệt miệng lớn, phương pháp này giúp vết loét lành nhanh hơn mà không đau.

Lưu ý: Không tự ý dùng thuốc kháng sinh trừ khi có chỉ định của bác sĩ, vì nhiệt miệng không phải lúc nào cũng do vi khuẩn gây ra.

Cách chữa nhiệt miệng tại nhà

Nhiều người tìm kiếm cách chữa nhiệt miệng tại nhà vì tính tiện lợi và an toàn. Dưới đây là các mẹo hiệu quả dựa trên kinh nghiệm dân gian và y khoa:

1. Súc miệng bằng nước muối: Hòa 1/2 thìa muối với nước ấm, súc miệng 2-3 lần/ngày để giảm viêm và kháng khuẩn.

2. Dùng mật ong: Bôi mật ong nguyên chất lên vết loét, nhờ tính kháng khuẩn và làm dịu.

3. Uống nước dừa hoặc trà thảo mộc: Nước dừa giúp thanh nhiệt, trà hoa cúc hoặc trà xanh giảm stress.

4. Tránh thức ăn kích thích: Không ăn đồ cay nóng, chua, cứng để tránh làm vết loét tệ hơn.

5. Bổ sung vitamin: Ăn nhiều rau củ quả giàu vitamin C (cam, chanh), B12 (thịt, cá) để tăng sức đề kháng.

Những cách chữa nhiệt miệng tại nhà này thường hiệu quả trong 3-5 ngày nếu áp dụng đúng.

  Nguyên nhân gây ra nhiệt miệng

Phòng ngừa nhiệt miệng

Phòng ngừa nhiệt miệng hiệu quả bằng cách thay đổi lối sống:

• Chế độ ăn cân bằng: Tăng cường thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất, như rau xanh, trái cây, sữa chua để hỗ trợ hệ miễn dịch.

• Vệ sinh răng miệng: Đánh răng 2 lần/ngày, dùng chỉ nha khoa, tránh kem đánh răng chứa hóa chất kích ứng.

• Quản lý stress: Tập yoga, thiền để giảm căng thẳng – yếu tố kích hoạt nhiệt miệng.

• Tránh chấn thương: Sử dụng dụng cụ bảo hộ nếu chơi thể thao, sửa răng sắc nhọn.

Bằng cách áp dụng các biện pháp này, bạn có thể giảm nguy cơ nhiệt miệng tái phát lên đến 50%.

Thực phẩm giàu vitamin giúp phòng ngừa nhiệt miệng

Kết luận & lời khuyên

Nhiệt miệng dù phổ biến nhưng có thể kiểm soát nếu hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng cách điều trị phù hợp. Hãy ưu tiên lối sống lành mạnh, bổ sung dưỡng chất và tham khảo bác sĩ nếu triệu chứng kéo dài.