Liệt dây thần kinh mặt: Hướng dẫn nhận biết và điều trị kịp thời

23/02/2026 Lê Minh Thiện Bệnh chuyên khoa, Hệ thần kinh Regular article 14

Bạn thức dậy và phát hiện một bên mặt méo xẹo, khó nhắm mắt hay cười? Đây có thể là dấu hiệu của liệt dây thần kinh mặt, một tình trạng phổ biến nhưng thường tự khỏi nếu xử lý đúng cách. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bệnh, từ định nghĩa đến giải pháp, dựa trên các khuyến nghị y khoa đáng tin cậy.

Liệt dây thần kinh mặt là gì?

Liệt dây thần kinh mặt, còn gọi là liệt Bell hoặc liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên, là tình trạng yếu hoặc liệt đột ngột các cơ mặt ở một bên.

Dây thần kinh số 7 (facial nerve) chi phối vận động mặt, cảm giác vị giác và tiết nước mắt, nước bọt.

Bệnh thường xảy ra ở người lớn, không phân biệt giới tính.

Theo Mayo Clinic, đây là dạng liệt mặt phổ biến nhất, ảnh hưởng đến khoảng 20-30 người trên 100.000 dân mỗi năm.

Triệu chứng liệt dây thần kinh mặt

Triệu chứng thường khởi phát đột ngột trong vòng 48-72 giờ.

Các dấu hiệu chính bao gồm:

Méo miệng, mặt xệ một bên, khó cười hoặc nhắm mắt.
Chảy nước miếng, giảm vị giác ở 2/3 trước lưỡi.
Đau tai, nhạy cảm với âm thanh lớn (hyperacusis).
Khô mắt hoặc chảy nước mắt liên tục. Nếu chỉ liệt nửa dưới mặt, có thể do nguyên nhân khác như đột quỵ.

Hình ảnh triệu chứng méo miệng trong liệt dây thần kinh mặt (Bell's palsy) Hình ảnh triệu chứng méo miệng trong liệt dây thần kinh mặt (Bell's palsy)

Nguyên nhân liệt dây thần kinh mặt

Nguyên nhân chính xác chưa rõ ràng, nhưng thường liên quan đến viêm dây thần kinh do virus.

Yếu tố thói quen: Tiếp xúc lạnh đột ngột, như nằm máy lạnh hoặc gió máy, có thể kích hoạt ở người nhạy cảm.

Bệnh lý liên quan:

Nhiễm virus herpes simplex hoặc varicella-zoster (gây zona).
Bệnh Lyme do ve cắn, hoặc nhiễm trùng hô hấp trên.
Phụ nữ mang thai và người tiểu đường có nguy cơ cao hơn. Theo Bộ Y tế Việt Nam và các nguồn y khoa, tránh lạnh đột ngột có thể giảm rủi ro.

Sơ đồ dây thần kinh mặt và các nhánh chi phối

Giải pháp điều trị & Phòng ngừa

Hầu hết bệnh nhân phục hồi tự nhiên trong 3-6 tháng, nhưng điều trị sớm cải thiện kết quả.

Điều trị:

Thuốc kháng viêm (corticosteroid) để giảm sưng dây thần kinh, thường dùng trong tuần đầu.
Kháng virus nếu nghi nhiễm herpes.
Vật lý trị liệu: Massage mặt nhẹ nhàng theo chiều từ dưới lên để kích thích cơ.
Chăm sóc mắt: Sử dụng nước mắt nhân tạo ban ngày và băng mắt ban đêm để tránh khô giác mạc. Kết hợp châm cứu nếu phù hợp, nhưng ưu tiên y học hiện đại.

Phòng ngừa:

Giữ ấm vùng mặt, cổ khi thời tiết lạnh.
Tăng cường miễn dịch qua chế độ ăn cân bằng, tập thể dục.
Tránh stress và kiểm soát bệnh nền như tiểu đường. Theo hướng dẫn từ PMC, điều trị sớm giúp 70-80% bệnh nhân hồi phục hoàn toàn.

Phương pháp	Lợi ích	Lưu ý
Thuốc corticosteroid	Giảm viêm nhanh	Chỉ dùng theo chỉ định bác sĩ
Vật lý trị liệu	Cải thiện vận động	Thực hiện hàng ngày
Chăm sóc mắt	Ngăn ngừa tổn thương	Sử dụng thuốc nhỏ mắt

Hướng dẫn chăm sóc mắt cho người bị liệt mặt

Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay lập tức

Đừng chờ đợi nếu:

Liệt mặt kèm theo yếu tay chân, nói khó – có thể là đột quỵ.
Triệu chứng lan rộng hoặc kèm sốt, đau đầu dữ dội.
Không cải thiện sau 1 tuần hoặc tái phát. Khám sớm tại chuyên khoa thần kinh để loại trừ nguyên nhân nghiêm trọng.

Kết luận

Liệt dây thần kinh mặt là bệnh có thể tự khỏi, nhưng chìa khóa là nhận biết sớm và điều trị kịp thời để tránh di chứng. Hãy lắng nghe cơ thể, giữ ấm và khám bác sĩ khi cần. Sức khỏe là ưu tiên hàng đầu – chúc bạn luôn khỏe mạnh.

Câu hỏi thường gặp (FAQs)

1. Liệt dây thần kinh số 7 có phải là dấu hiệu của tai biến mạch máu não không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Liệt mặt ngoại biên thường do viêm, khác với liệt trung ương từ não. Tuy nhiên, cần khám để phân biệt.

2. Nguyên nhân gây ra liệt mặt là gì, có phải do nằm máy lạnh hoặc gió lạnh không?

Lạnh có thể là yếu tố kích hoạt, nhưng nguyên nhân chính là viêm do virus. Giữ ấm giúp giảm rủi ro.

3. Triệu chứng méo miệng và mắt không nhắm kín có kéo dài vĩnh viễn không?

Đa số phục hồi trong 3-6 tháng, nhưng một số có di chứng nếu không điều trị sớm.

Nguồn tham khảo

Mayo Clinic: Bell's palsy - Symptoms and causes. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bells-palsy/symptoms-causes/syc-20370028
Mayo Clinic: Bell's palsy - Diagnosis and treatment. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/bells-palsy/diagnosis-treatment/drc-20370034
Vinmec: Đặc điểm hình ảnh học của liệt dây thần kinh mặt ngoại biên cấp tính (Bell's palsy). https://www.vinmec.com/vie/bai-viet/dac-diem-hinh-anh-hoc-cua-liet-day-than-kinh-mat-ngoai-bien-cap-tinh-bells-palsy-vi
PMC: Bell's palsy: Treatment guidelines. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3152161

Thông tin và sản phẩm gợi ý trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hoặc điều trị y khoa. Vui lòng tham khảo ý kiến Bác sĩ, Dược sĩ hoặc chuyên viên y tế trước khi sử dụng thuốc hay áp dụng bất kỳ phương pháp nào. Xem chi tiết