Đau họng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả tại nhà

Nguyên nhân gây ra đau họng

Đau họng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, từ nhiễm trùng đến các yếu tố môi trường. Hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp bạn phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

Trước hết, nguyên nhân phổ biến nhất là nhiễm virus. Các virus gây cảm lạnh hoặc cúm thường tấn công niêm mạc họng, dẫn đến viêm và đau rát. Ví dụ, virus rhinovirus hoặc coronavirus có thể gây đau họng kèm theo sổ mũi và ho. Theo các chuyên gia y tế, khoảng 80-90% trường hợp đau họng là do virus, và chúng thường tự khỏi sau vài ngày mà không cần kháng sinh. 

Ngoài ra, nhiễm vi khuẩn như Streptococcus (liên cầu khuẩn) là nguyên nhân gây viêm họng liên cầu, một dạng nghiêm trọng hơn có thể dẫn đến biến chứng nếu không điều trị kịp thời. Tình trạng này thường kèm theo sốt cao, sưng amidan và không có triệu chứng ho.

Một nguyên nhân khác là dị ứng. Khi tiếp xúc với phấn hoa, bụi bẩn hoặc lông động vật, hệ miễn dịch phản ứng quá mức, gây viêm họng và đau rát. Không khí khô, đặc biệt vào mùa đông hoặc khi sử dụng máy lạnh, cũng làm khô niêm mạc họng, dẫn đến đau họng. Hút thuốc lá hoặc tiếp xúc với khói thuốc thụ động là yếu tố nguy cơ cao, vì chúng kích thích và làm tổn thương lớp lót họng. Ngoài ra, trào ngược dạ dày thực quản (GERD) có thể gây đau họng do axit dạ dày trào lên họng, gây bỏng rát. Viêm xoang mạn tính hoặc amidan cũng góp phần vào tình trạng này.

Đau họng một bên thường liên quan đến nhiễm trùng cục bộ, như áp xe quanh amidan hoặc dị ứng một bên mũi. Nuốt nước bọt đau họng có thể là dấu hiệu sớm của viêm họng cấp tính. Trong một số trường hợp hiếm, đau họng kéo dài có thể là triệu chứng của ung thư họng hoặc các bệnh lý nghiêm trọng khác, nhưng điều này thường kèm theo các dấu hiệu khác như sụt cân hoặc khó thở.

Triệu chứng thường gặp của đau họng

Triệu chứng đau họng có thể thay đổi tùy theo nguyên nhân, nhưng thường bao gồm cảm giác rát, ngứa hoặc đau khi nuốt. Người bệnh có thể cảm thấy cổ họng khô, khó nuốt thức ăn hoặc thậm chí nuốt nước bọt cũng đau. Các triệu chứng kèm theo phổ biến là sưng amidan, sốt nhẹ, ho khan hoặc có đờm, sổ mũi và mệt mỏi toàn thân.

Trong trường hợp nhiễm vi khuẩn, triệu chứng thường nặng hơn: sốt cao trên 38 độ C, amidan có mủ trắng, sưng hạch cổ và không có dấu hiệu cảm cúm như sổ mũi. Đau họng do dị ứng thường kèm theo ngứa mắt, hắt hơi và không sốt. Nếu do trào ngược dạ dày, bạn có thể cảm thấy ợ chua hoặc đau rát vòm họng trên. Triệu chứng nghiêm trọng cần chú ý bao gồm khó thở, sưng mặt, phát ban hoặc đau họng kéo dài hơn một tuần, vì chúng có thể chỉ ra biến chứng như viêm họng liên cầu hoặc áp xe.

Khi nào cần gặp bác sĩ vì đau họng?

Hầu hết các trường hợp đau họng tự khỏi sau 3-7 ngày, nhưng nếu triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng, bạn nên đến gặp bác sĩ. Ví dụ, nếu đau họng kèm sốt cao kéo dài, khó nuốt dẫn đến mất nước, hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng lan rộng như sưng hạch lớn. Trẻ em dưới 5 tuổi hoặc người có hệ miễn dịch yếu cần được kiểm tra sớm hơn.

Bác sĩ có thể thực hiện xét nghiệm swab họng để xác định vi khuẩn Streptococcus và kê kháng sinh nếu cần. Đừng tự ý dùng kháng sinh vì hầu hết đau họng do virus không đáp ứng với chúng.

Cách điều trị đau họng tại nhà

Điều trị đau họng tại nhà tập trung vào giảm triệu chứng và hỗ trợ hệ miễn dịch. 

Dưới đây là cách trị đau họng nhanh chóng và hiệu quả, dựa trên các nguồn y tế uy tín.

1. Súc miệng nước muối: Pha 1/2 thìa cà phê muối với 1 cốc nước ấm, súc miệng 3-4 lần/ngày để giảm viêm và diệt khuẩn.
2. Uống trà nóng với mật ong: Mật ong có tính kháng khuẩn, kết hợp trà chanh hoặc gừng giúp làm dịu họng. Tránh cho trẻ dưới 1 tuổi dùng mật ong.
3. Ngậm kẹo ngậm họng: Kẹo chứa menthol hoặc eucalyptus giúp giảm đau tạm thời.
4. Uống nhiều nước: Giữ họng ẩm bằng cách uống nước ấm, súp gà hoặc nước trái cây.
5. Sử dụng máy tạo độ ẩm: Tăng độ ẩm không khí để tránh khô họng.
6. Ăn thức ăn mềm: Cháo, súp hoặc kem lạnh giúp giảm kích thích họng.
7. Nghỉ ngơi đầy đủ: Ngủ đủ giấc để cơ thể phục hồi.
8. Tránh khói thuốc và chất kích thích: Không hút thuốc và tránh không khí ô nhiễm.

Ngoài ra, các bài thuốc dân gian như sả, gừng hoặc tỏi cũng có tác dụng kháng viêm tự nhiên.

Nếu triệu chứng không cải thiện sau 3 ngày, hãy dùng thuốc giảm đau như paracetamol hoặc ibuprofen, nhưng tham khảo bác sĩ trước.

Phòng ngừa đau họng hiệu quả

Phòng ngừa đau họng bằng cách rửa tay thường xuyên, tránh tiếp xúc người bệnh, tiêm vắc-xin cúm hàng năm và duy trì lối sống lành mạnh. Ăn uống cân bằng, tập thể dục và giữ ấm cổ họng vào mùa lạnh cũng giúp giảm nguy cơ.

Kết luận & lời khuyên

Đau họng dù phổ biến nhưng có thể được kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Hãy ưu tiên các biện pháp tại nhà như súc miệng nước muối, uống trà mật ong và nghỉ ngơi để giảm triệu chứng. Nếu đau họng kéo dài hoặc kèm dấu hiệu nghiêm trọng, đừng chần chừ mà hãy đến gặp bác sĩ.

Lời khuyên: Duy trì hệ miễn dịch mạnh mẽ bằng chế độ ăn giàu vitamin C và kẽm để phòng ngừa đau họng tái phát. Chúc bạn luôn khỏe mạnh!