Bệnh giang mai: Nguyên nhân, triệu chứng theo giai đoạn, cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả

Bệnh giang mai (syphilis) là một trong những bệnh xã hội nguy hiểm nhất, lây chủ yếu qua quan hệ tình dục không an toàn. Bệnh tiến triển âm thầm qua nhiều giai đoạn, nếu không điều trị kịp thời có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến tim, não, mạch máu và thậm chí đe dọa tính mạng. Tại Việt Nam, số ca mắc bệnh giang mai đang có xu hướng tăng, đặc biệt ở nhóm quan hệ tình dục không an toàn. Phát hiện sớm và điều trị đúng cách giúp bệnh khỏi hoàn toàn, tránh lây lan cho bạn tình và thai nhi (giang mai bẩm sinh). Bài viết này cung cấp thông tin đầy đủ để bạn nhận biết và bảo vệ sức khỏe.

Bệnh giang mai là gì?

Bệnh giang mai do xoắn khuẩn Treponema pallidum gây ra – một loại vi khuẩn hình xoắn ốc rất nhỏ, yếu ngoài môi trường. Bệnh lây chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với vết loét hoặc niêm mạc của người bệnh trong quan hệ tình dục (âm đạo, hậu môn, miệng). Các đường lây khác bao gồm truyền máu, dùng chung kim tiêm hoặc từ mẹ sang con (giang mai bẩm sinh). Thời gian ủ bệnh từ 3-90 ngày (trung bình 21 ngày), trong giai đoạn này người bệnh chưa có triệu chứng nhưng vẫn có khả năng lây nhiễm.

Bệnh phát triển qua 4 giai đoạn chính: nguyên phát, thứ phát, tiềm ẩn và muộn (lan tỏa), với triệu chứng thay đổi theo từng giai đoạn.

Nguyên nhân và đường lây bệnh giang mai

Nguyên nhân chính là xoắn khuẩn Treponema pallidum xâm nhập qua vết trầy xước nhỏ trên da hoặc niêm mạc. 

Các yếu tố nguy cơ cao bao gồm:

• Quan hệ tình dục không an toàn với nhiều bạn tình.
• Quan hệ đồng giới nam (nhóm có tỷ lệ mắc cao).
• Sử dụng chung kim tiêm hoặc truyền máu không an toàn.
• Phụ nữ mang thai nhiễm bệnh có nguy cơ lây cho con.

Bệnh không lây qua tiếp xúc thông thường như bắt tay, dùng chung bồn cầu, ăn uống.

Triệu chứng bệnh giang mai theo từng giai đoạn

Triệu chứng bệnh giang mai thay đổi rõ rệt qua các giai đoạn, dễ bị bỏ qua vì thường không đau.

• Giai đoạn nguyên phát (giai đoạn 1): Sau 10-90 ngày nhiễm, xuất hiện săng giang mai – vết loét tròn/bầu dục, không đau, không ngứa, nền cứng, viền rõ, thường ở bộ phận sinh dục, hậu môn hoặc miệng. Săng tự lành sau 3-6 tuần nhưng bệnh vẫn tiến triển. Kèm theo sưng hạch bẹn cứng.

(Hình ảnh săng giang mai ở giai đoạn nguyên phát – vết loét không đau điển hình)

• Giai đoạn thứ phát: 6-12 tuần sau giai đoạn 1, xoắn khuẩn lan vào máu gây phát ban giang mai (đào ban) đối xứng màu hồng/tím, không ngứa, không bong vảy, xuất hiện lòng bàn tay, bàn chân, thân mình. Kèm sốt nhẹ, sưng hạch, rụng tóc, đau họng, mệt mỏi. Triệu chứng tự khỏi nhưng bệnh vẫn tồn tại.

(Phát ban thứ phát đặc trưng trên lòng bàn tay và bàn chân)

• Giai đoạn tiềm ẩn: Không triệu chứng lâm sàng, chỉ phát hiện qua xét nghiệm máu. Chia sớm (<1 năm) và muộn (>1 năm). Người bệnh vẫn mang vi khuẩn.
• Giai đoạn muộn (lan tỏa): Sau 3-15 năm, gây tổn thương nghiêm trọng: giang mai tim mạch (phình động mạch chủ), giang mai thần kinh (đột quỵ, liệt, sa sút trí tuệ), củ giang mai trên da/xương. Khoảng 25-30% trường hợp không điều trị tiến tới giai đoạn này.

(Sơ đồ các giai đoạn phát triển của bệnh giang mai)

Chẩn đoán bệnh giang mai

Chẩn đoán dựa trên:

• Triệu chứng lâm sàng.
• Xét nghiệm huyết thanh: VDRL/RPR (sàng lọc), TPHA/FTA-ABS (xác định).
• Soi tươi dịch từ săng (giai đoạn sớm).
• Nếu nghi thần kinh: chọc dò dịch não tủy.

Cách điều trị bệnh giang mai

Bệnh giang mai chữa khỏi hoàn toàn nếu điều trị sớm, chủ yếu dùng penicillin – kháng sinh đặc hiệu:

• Giai đoạn sớm (nguyên phát, thứ phát, tiềm ẩn sớm): Benzathine Penicillin G 2,4 triệu đơn vị tiêm bắp liều duy nhất.
• Giai đoạn muộn hoặc thần kinh: Penicillin liều cao tiêm tĩnh mạch 10-14 ngày.
• Dị ứng penicillin: Doxycycline hoặc Ceftriaxone thay thế (không dùng cho phụ nữ mang thai).

Sau điều trị cần tái khám, xét nghiệm theo dõi 6-12 tháng. Báo cho bạn tình để kiểm tra và điều trị dự phòng.

Cách phòng ngừa bệnh giang mai

Phòng bệnh là yếu tố quan trọng nhất:

• Quan hệ tình dục an toàn: Luôn dùng bao cao su đúng cách.
• Chung thủy một bạn tình, tránh quan hệ với người lạ.
• Không dùng chung kim tiêm, kiểm tra máu trước truyền.
• Phụ nữ mang thai xét nghiệm giang mai định kỳ để tránh lây cho con.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt nhóm nguy cơ cao.

Kết luận & lời khuyên

Bệnh giang mai là bệnh nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu phát hiện sớm. Đừng chủ quan với các dấu hiệu như vết loét không đau hay phát ban bất thường – hãy đi khám ngay tại cơ sở y tế uy tín để xét nghiệm và điều trị kịp thời. 

Duy trì lối sống tình dục lành mạnh, sử dụng bao cao su và kiểm tra sức khỏe định kỳ là cách bảo vệ bản thân, bạn tình và gia đình hiệu quả nhất. 

Nếu nghi ngờ nhiễm bệnh, liên hệ bác sĩ chuyên khoa da liễu - bệnh truyền nhiễm ngay hôm nay.